To dziecko, które umie już czarująco się do ciebie uśmiechnąć. Każdy kolejny dzień niesie nowe niespodzianki. Czego możesz spodziewać się w tym tygodniu? Ile waży dziecko? Od narodzin do 8. tygodnia życia waga dziecka wzrosła prawdopodobnie o 1-2 kg. W pierwszych 4. miesiącach dziecko przybiera na wadze 120–225 g w ciągu Jak wygląda zarodek w 4 tygodniu ciąży? W kwestii rozwoju embrionalnego zarodka, w czwartym tygodniu po zapłodnieniu zachodzą poważne zmiany, szczególnie dotyczące dużych narządów między innymi: nerek, wątroby, serca i płuc. Przyszłe dziecko od momentu zapłodnienia, do tego momentu potraja swoją wielkość i jest już chronione W 2. tygodniu życia dziecko potrzebuje czułości i bliskości od swojej matki. To dopiero jego pierwsze dni na świecie, dlatego staraj się dostarczyć mu jak najwięcej bodźców przypominających okres spędzony w brzuchu mamy. Dotykaj go, głaszcz, przytulaj, mów czułe słówka - zapewnij mu wszystko, by czuł się komfortowo i bezpiecznie. w 28 tygodniu powinieneś być w stanie odczuć około 10 ruchów w ciągu 12 godzin-ale niektóre z nich mogą zbliżyć się do siebie. Pamiętaj, nie martw się, jeśli Twoje dziecko jest cichsze – po prostu zacznij zapoznawać się z tym, co lubi robić. 29-31 tydzień To jest to, na co twój partner mógł czekać-wielkie odkrycie! 4-miesięczne niemowlę jest bardzo ruchliwe, wesołe, chętnie się uśmiecha oraz głuży w towarzystwie znajomych osób. Intensywny rozwój dziecka w 4. miesiącu pozwala mu m.in. jeszcze lepiej obserwować otaczający świat, wodzić wzrokiem za zabawkami i aktywnie podpierać się na przedramionach w leżeniu na brzuszku. Rodzice będą zgłaszać, które z 26 możliwych rodzajów warzyw spożywało ich dziecko w 4. tygodniu (okres interwencji) za pomocą Kwestionariusza Diety Przedszkolaka EPOCH (zakres: 0 do 26). Tydzień 4 (okres interwencji) Dziecko jednak zdolność do odczuwania silnych zapachów ma już w 28 tygodniu życia płodowego. Noworodek kieruje się węchem poszukując sutka. Zmysł smaku Pierwsze kubki smakowe tworzą się na języku już między 7 a 8 tygodniem życia płodowego, a dojrzewają gdy dziecko w łonie ssie palec i połyka czyli około 12-14 tygodnia ciąży. Główka noworodka w 4. tygodniu życia zwrócona jest w jedną stronę – buzia opiera się na jednym policzku (zarówno, gdy dziecko leży na brzuszku, jak i na plecach). Ale niektóre noworodki potrafią już na moment unieść chwiejną główkę i ułożyć buzię na drugim policzku. Twoje dziecko w 4 tygodniu ciąży Zarodek szybko się rozwija. Wierz lub nie, 4 tydzień to kluczowy etap rozwoju Twojego malucha. W tym tygodniu zarodek tworzy trzy odrębne warstwy: ektodermę, mezodermę i endodermę. Ektoderma będzie dalej tworzyć układ nerwowy, mózg, skórę, włosy, paznokcie, gruczoły potowe i gruczoły sutkowe. Waga dziecka, brzuch. Data aktualizacji: 16 listopada 2022. Według kalendarza ciąży 24 tydzień ciąży przypada na szósty miesiąc bycia przy nadziei. To jeszcze drugi trymestr ciąży, jednak coraz śmielej zbliża się on do końca. Waga dziecka powiększa się z każdym kolejnym tygodniem ciąży o około 90 g, podobnie dzieje się z jjeQdWx. - Rozwój płodu w 4 tygodniuZarodek jest jeszcze bardzo mały, jego średnica wynosi ok. 0,35 – 1,00 mm, wielkością przypomina ziarnko maku. Jest szary i zarodka zaczyna wypełniać płyn owodniowy. Zarodek otrzymuje już substancje odżywcze i tlen. Funkcję transportowa a zarazem hormonalną pełni rozwijające się łożysko. Na razie, zanim łożysko nie wykształci się całkowicie, funkcję hormonalną pełni ciałko żółte. Jego rolą jest wytwarzanie progesteronu – hormonu wspomagającego rozwój ciąży. Ciałko żółte zanika zwykle ok. 6 miesiąca obrębie zarodka powstają różne grupy komórek, układające się w tzw. listki zarodkowe, z których w przyszłości powstaną różne narządy i części ciała. Wyróżniamy 3 listki zarodkowe: - entodermalny, z którego powstanie układ nerwowy wraz z mózgiem, skóra oraz włosy; - endodermalny, który przekształci się w układ pokarmowy, wątrobę, trzustkę i tarczycę; - mezodermalny, z którego powstanie szkielet i kościec, tkanka łączna, układ krwionośny, moczowo-płciowy oraz większość u mamy w 4 tygodniu ciążyTy oczekujesz miesiączki, która powinna się pojawić pod koniec tego tygodnia. Jednak nie nadchodzi… Twoje piersi mogą się wydawać lekko powiększone, nabrzmiałe i obolałe. Możesz być zmęczona i senna. Możesz odczuwać napięcie w podbrzuszu oraz zmiany nastroju. Bierzesz to za silne objawy napięcia przedmiesiączkowego. A może jesteś w ciąży?? opracował zespół konsultacja medyczna: lek. med. Marta Górecka-Balcerek Literatura: Glade B. Curtis "Ciąża 40 kolejnych tygodni" Wydawnictwo Amber Murkoff Heidi, Eisenberg Arlene, Hathaway Sandee "W oczekiwaniu na dziecko" Wydawnictwo REBIS Czwarty tydzień ciąży to czas, gdy przyszła mama zaczyna odczuwać coraz więcej objawów świadczących o ciąży. Czwarty tydzień to okres, gdy od zapłodnienia minęło już dwa tygodnie. W tym tygodniu powinna pojawić się miesiączka. Jeśli jej nie ma, to znak, że najprawdopodobniej kobieta spodziewa się dziecka. Jak wygląda płód w 4. tygodniu ciąży? Czy na usg widać już zarodek i co się dzieje, jeżeli nic nie widać? Czy może wystąpić krwawienie? Jakie są charakterystyczne objawy w 4. tygodniu ciąży, opisywane na forum przez przyszłe matki? Czwarty tydzień ciążyW tym tygodniu doszło już do zagnieżdżenia, czyli implantacji zapłodnionej komórki jajowej w błonie śluzowej macicy. W tym czasie powstaje pęcherzyk ciążowy, który osłania zarodek. Wzrasta stężenie hormonu hCG, czyli ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej. Jajniki wydzielają dużą ilość progesteronu, który między innymi wpływa na zagęszczenie śluzu w pochwie, rozpulchnienie śluzówki macicy oraz zatrzymanie jajeczkowania i zatrzymanie przedwczesnych skurczy. Wzrasta także między innymi poziom estrogenu, odpowiedzialnego za zwiększenie elastyczności macicy, powiększenie kanalików mlekowych w piersiach oraz wygląd włosów, skóry, czy paznokci przyszłej matki. Zmiany hormonalne wpływają na samopoczucie matki. Kobieta może czuć się podobnie jak podczas zespołu napięcia przedmiesiączkowego, zaczyna gromadzić wodę w organizmie, powiększają się jej piersi, zmienia się samopoczucie i nastrój. Wkrótce dołączą także inne objawy, które świadczą o ciąży. Ciążę można już wykryć, wykonując testy z krwi, na podstawie stężenia hormonu hCG. Pod koniec czwartego tygodnia można już także wykonać test ciążowy, dostępny w aptekach i będzie on pozytywny4. tydzień ciąży – usgW czwartym tygodniu ciąży pęcherzyk ciążowy, w którym rozwija się zarodek oraz ciałko żółte jest już najczęściej widoczny w dopochwowym badaniu USG. Pęcherzyk powinien być widoczny w jamie macicy. Jego wielkość pozwala ustalić wiek płodu. Zdarza się, że w 4. tygodniu ciąży na usg nic nie widać. Kobiety często opisują na forum objawy, które je niepokoją, między innymi niewidoczny pęcherzyk na usg. Fakt, że nic nie widać, nie powinien być powodem do zmartwienia, ponieważ nie wyklucza to ciąży. Według zaleceń medycznych pierwsze usg dopochwowe w ciąży należy wykonać najwcześniej w 6-7 tygodniu ciąży. Wtedy już pęcherzyk ciążowy powinien być dobrze widoczny na badaniu usg. Dlatego należy cierpliwie poczekać do kolejnej wizyty lekarskiej, która da pewność, czy kobieta spodziewa się dziecka. Jakiej wielkości jest pęcherzyk w czwartym tygodniu ciąży?4. tydzień ciąży – wielkość pęcherzykaJaka jest wielkość pęcherzyka w czwartym tygodniu ciąży? Przypomina on wielkością ziarnko maku, ma mniej niż 2 mm. Jest on wypełniony płynem, a w środku znajduje się zarodek, będący zlepkiem komórek oraz ciałko żółte. W zarodku dochodzi do intensywnych podziałów komórkowych. Ciałko żółte odpowiada za dostarczenie dziecku substancji pokarmowych. W zarodku tworzą się trzy listki zarodkowe, czyli grupy komórek, z których tworzyć się będą poszczególne organy płodu. Tak wiele procesów toczących się w organizmie kobiety sprawia, że przyszła matka zaczyna odczuwać coraz więcej objawów potwierdzających tydzień ciąży – objawySkoro mija 4. tydzień ciąży, od zapłodnienia upłynęło ok. dwa tygodnie. Burzliwe zmiany hormonalne zachodzące w organizmie powodują zmianę samopoczucia przyszłej matki. W tym czasie nie rośnie jeszcze brzuch, zmienić się może natomiast wielkość i wygląd piersi. Wiele kobiet na forum opisuje takie objawy, jak bóle w podbrzuszu, zmęczenie, uczucie gromadzenia wody w organizmie, a nawet krwawienie. Objawy te często niepokoją przyszłe matki. Najczęściej są to typowe objawy początku ciąży. Krwawienie może się pojawić, powinno ono być jednak bardziej skąpe, niż miesiączka. Może być wynikiem implantacji komórki jajowej w macicy. Jakie jeszcze objawy mogą się pojawić? Często zauważyć można podwyższenie temperatury ciała. Na skutek zmian hormonalnych kobieta może być częściej zmęczona, senna lub poddenerwowana. Niektóre kobiety na forum wspominają o bolesności i tkliwości piersi. W czwartym tygodniu ciąży należy nadal przyjmować kwas foliowy oraz starać się dbać o siebie, wypoczywać i nabierać sił na dalsze miesiące BurnejnikowaZ medycyną związana od ponad 15 lat. Przez ten okres odbyłam wiele staży w instytutach medycznych, gdzie mogłam pogłębić moją wiedzę oraz zdobyć praktykę. Twój szkrab staje się teraz aktywnym uczestnikiem życia rodzinnego. Kiedy z nim rozmawiasz, możesz nawet odnieść wrażenie, że chce włączyć się do dyskusji, pomimo że wciąż wydaje tylko przypadkowe dźwięki nie przypominające słów. Dlatego, na jego dźwięk powinnaś przerywać, kiedy mówisz, tak jak to robisz rozmawiając z dorosłymi – zdziwisz się jak maluszek zacznie trajkotać. ten tekst przeczytasz w 10 minut 4 miesiąc, 16. tydzień życia dziecka 4 miesiąc, 17. tydzień życia dziecka 4 miesiąc, 18. tydzień życia dziecka 4 miesiąc, 19. tydzień życia dziecka 16-19 tydzień życia niemowlaka Prawo autorskie: Ana Tablas Rozwój fizyczny niemowlaka w 4 miesiącu przebiega znacznie dynamiczniej, niż kiedykolwiek wcześniej. Dziecko ma teraz coraz bardziej wyprostowane plecy i coraz większą kontrolę nad własną głową. Wydaje się być bardziej ruchliwe. Chociaż plecy twojego maluszka wydają się być silniejsze, wciąż nie potrafi jeszcze siedzieć bez pomocy i oparcia. Ma coraz większą kontrolę na głową. Nie musisz już jej podtrzymywać podczas podnoszenia. Zauważysz, że kiedy zbyt szybko obraca głową z jednego boku na drugi, zaczyna chybotać się, a gdy leży na plecach i podciągniesz go za ręce, utrzymuje głowę w linii prostej zresztą ciała. Niemowlę leżąc na brzuszku jest teraz w stanie nie tylko podnieść głowę pod kątem 90 stopni ale również przednią część tułowia, wspierając się na przedramionach. Prawdopodobnie lubi leżeć w takiej pozycji, ponieważ zmienia się jego punkt widzenia. Może oglądać otoczenie i zabawki z innej perspektywy. Możliwe, że potrafi już przewrócić się z z brzuszka na plecy, a czasem nawet z powrotem. Powoli zanika odruch chwytania, który powodował, że dziecko chwytało mocno rzecz umieszczoną w jego rączce. Teraz maluch zaczyna sam decydować, co chwycić w ręce, a czego nie. A jak już będzie coś mocno trzymał, z pewnością włoży to do buzi. Wydaje się, że każde nowe odkrycie musi przejść przez usta. To najlepszy sposób na poznawanie otaczających go przedmiotów. Poprzez wkładanie ich do buzi zaczyna też odkrywać ich fakturę, temperaturę i twardość. W tym okresie rodzice muszą być szczególnie ostrożni i usuwać z pola widzenia wszystko, co mogłoby zostać połknięte przez dziecko lub mogłoby go zranić. Czteromiesięczne dziecko zaczyna wybierać dźwięki, które lubi. Trenuje wszelkiego rodzaju odgłosy, gaworzy w sposób zróżnicowany i wyraźny, potrafi wydawać samogłoski, jak i spółgłoski. Bawcie się razem w wydawanie nowych dźwięków ustami. W 4 miesiącu życia dziecka następuje również rozwój poczucia integracji z innymi, maluszek zaczyna odczuwać potrzebę uczestnictwa w życiu rodzinnym – stara się coraz częściej przyciągnąć Twoją uwagę. Najczęściej robi to poprzez krzyk. Coraz częściej, kiedy Cię zobaczy, gości na jego twarzy uśmiech - nie tylko tym wyraża prawdziwą radość z tego, że pojawiłaś się, ale również zdaje sobie sprawę z tego, że na to pozytywnie reagujesz. Najpopularniejszą zabawą w tym wieku jest „a kuku”. Ukryj swoją twarz w dłoniach, będąc przed nim, a następnie rozchyl dłonie, tak by zobaczyło wielki uśmiech na Twojej twarzy. Maluszek wie, że zasłaniasz się rękami, ale i tak drgnie, kiedy się pojawisz, a potem zacznie się śmiać. Musisz to zrobić tak by dziecko nie przestraszyło się i nie zaczęło płakać. 4 miesiąc i 1 tydzień - 16. tydzień życia niemowlaka Jak rozwija się dziecko w 16. tygodniu życia Twój maluszek jest coraz bardziej aktywny i częściej się uśmiecha. Niemowlę w tym okresie jest już bardzo towarzyskie, przygląda się otaczającemu je światu. Zabiega o Twoją uwagę i lubi być w centrum zainteresowania. Na pewno zauważyłaś też, że odpowiada uśmiechem na uśmiech. Ponadto zaczyna przyglądać się przedmiotom znajdującym się w dalszej odległości, dzięki czemu doskonali swój wzrok. Dziecko lubi leżeć na pleckach, gdyż ta pozycja jest dla niego najbardziej komfortowa. Jest też aktywne i ruchliwe, często próbuje odpychać się nóżkami. Podczas przewijania daj czas maluchowi, by mógł pomachać nóżkami w powietrzu - jeszcze przed założeniem nowej pieluchy, ma wtedy większą swobodę ruchu i może ćwiczyć sprawność mięśni. Niemowlę bardzo lubi swoje dłonie, które stały się teraz jego ulubioną zabawką. Z radością nimi porusza, macha, trzyma przed twarzą i często bierze je do buzi. Możesz zaobserwować, że chętnie ssie swoje kciuki. Nie obawiaj się tego odruchu, nawet jeśli maluszek wkłada do buzi kilka palców. Nie jest to niebezpieczne dla jego rozwoju emocjonalnego, ssanie kciuka pozwala mu się uspokoić. Dziecko poznaje i uczy się otoczenia za pomocą wrażeń smakowych i dotykowych. Chce wszystko zbadać i sprawdzić. Musisz przy tym pamiętać, by regularnie czyścić wszystkie zabawki, grzechotki, gryzaczki i przedmioty, które znajdują się w pobliżu maluszka. Wkładanie rączek, i innych przedmiotów, do buzi może narazić niemowlę na zarażenie grzybem Candida Albicans, który w jamie ustnej powoduje pleśniawki. Poznasz go po białawym nalocie w buzi dziecka. Skonsultuj się wtedy z lekarzem, który poleci Ci właściwy płyn do przemywania jamy ustnej. Tym samym lekiem będziesz musiała smarować brodawki, jeśli karmisz swoje maleństwo piersią. Układ pokarmowy noworodka nie jest jeszcze gotowy na przyjmowanie stałego pokarmu, dlatego wszystkich niezbędnych składników dostarcza mu mleko. Jeśli zbyt wcześnie zaczniesz mu podawać papki i inne rozdrobnione pokarmy, mogą one stać się przyczyną alergii pokarmowych i problemów układu trawiennego. 4 miesiąc i 2 tydzień - 17. tydzień życia niemowlaka Jak rozwija się dziecko w 17. tygodniu życia Dziecko śpi około 12 godzin w ciągu doby, o regularnych porach. Jeśli karmisz piersią, niemowlę powinno otrzymywać pokarm około 6 razy dziennie. W przypadku, gdy Twojemu maleństwu ropieją oczka, przemywaj je rano solą fizjologiczną. Jeżeli wydzielina będzie zbyt obfita lub zauważysz inne niepokojące objawy, skonsultuj się z pediatrą. Maluszek próbuje nowych ruchów, przekręca się na boczki, a czasem nawet udaje mu się samemu przewrócić z brzuszka na plecy. Jeszcze nie czas, aby Twoje dziecko samo siadało, ale powoli się tego uczy. Dziecko potrafi już stabilniej utrzymać główkę - coraz wyżej i dłużej. Może też podpierać się na przedramionach, unosząc klatkę piersiową. Jego mięśnie intensywnie pracują i stają się bardziej sztywne. Oddech maleństwa nie jest już tak płytki jak do tej pory. Twój 4-miesięczny maluszek zaczyna już chwytać przedmioty, utrzymując je nawet przez kilkanaście sekund. Robi to trochę nieporadnie, nie używając kciuka. Ułożenie dłoni jest za każdym razem przypadkowe. Podawaj dziecku różne przedmioty i pokaż jak się ich używa. Zaprezentuj mu miękki koc, okrągłą miskę i kolorowe klocki. Ćwicz z maluszkiem koordynację ruchową. Połóż zabawkę w odległości kilkunastu-kilkudziesięciu centymetrów od jego buzi, tak aby maluch usilnie próbował chwycić zabawkę. To doskonała gimnastyka i zabawa dla Twojego niemowlęcia. Dodatkowo możesz zawiesić nad łóżeczkiem karuzelę lub grzechotki na wstążeczkach, aby dziecko mogło ćwiczyć sięganie, trącanie i łapanie ich. Pamiętaj, że nie wszystkie dzieci lubią spoglądać w górę na zabawki, ale na pewno pokochają zabawy dotykowe. Popularne „lata osa koło nosa”, „kokoszka kaszkę gotowała” czy „idzie rak nieborak” to doskonały sposób na pobudzenie aktywności Twojego maleństwa. Warto też pomyśleć o zajęciach na basenie - naukę pływania u niemowlęcia najlepiej rozpocząć od 4 miesiąca życia. Uważaj tylko, by maleństwo się nie przeziębiło. Pozostawaj z nim w wodzie maksymalnie pół godziny i pilnuj, aby niemowlę było zanurzone do linii barków. Wybierz ten basen gdzie prowadzone są zajęcia dla niemowląt, a temperatura wody ma 36 stopni Celsjusza. 4 miesiąc i 3 tydzień - 18. tydzień życia niemowlaka Jak rozwija się dziecko w 18. tygodniu życia Dziecko zapamiętuje i rozpoznaje zapachy mleka, kosmetyków, kocyka, zabawek, ćwicząc tym samym zmysł węchu. Maluszek wydaje wiele donośnych i radosnych odgłosów, odwraca głowę w kierunku hałasów i reaguje na nie, próbując wydawać dźwięki wydechowe. Niemowlę zaciska wargi i wraz z powietrzem uwalnia spółgłoski m, b, w, n. Twój maluch wydaje z siebie melodyjne dźwięki takie jak ga - ga, um-um, na-na, ba-ba, łącząc spółgłoski z samogłoskami. Już niedługo zacznie mówić, dlatego częściej powinnaś wchodzić z nim w interakcje. Mów do swojego maleństwa i reaguj na każdy jego dźwięk, aby nakłonić go do dalszej „konwersacji”. Opowiadaj mu o swoich przemyśleniach, opisuj codzienne czynności, wykonywane obowiązki i zadania. Maluch nie tylko wydaje odgłosy, ale interesuje się nimi i przysłuchuje im. Gwiżdż wesołe melodie, mów przez tubę z papieru, na zmianę szeptaj, zniżaj i zawyżaj głos. Wołaj niemowlę po imieniu z różnych części mieszkania. Pokażesz mu różne brzmienia i natężenia dźwięków. Podczas badania usg Twojego dziecka możesz zaobserwować różne zaburzenia, między innymi dysplazję. Jeśli lekarz zdiagnozuje tę nieprawidłowość, powinnaś układać maluszka na brzuszku tak, aby jego nóżki były zgięte w kierunku prostym do tułowia i jednocześnie rozłożone na boki. W takiej pozycji staw regeneruje się i odpowiednio przebudowuje. Jeśli to nie pomoże lekarz poleci noszenie specjalnego aparatu, który zapewni prawidłowe ułożenie 4 miesiącu życia Twoje dziecko jest otwarte na zabawę. Spraw mu radość i wywołaj śmiech, który wpływa na lepsze ukrwienie komórek i usprawnia pracę mózgu. Śmiech możesz sprowokować na wiele sposobów. Niektóre maleństwa krzyczą z radości, gdy unoszone są nad głowę i oprowadzane po całym pokoju, a niektóre uwielbiają delikatne łaskotki. Sprawdź sama, co wywołuje radość u Twojego maluszka i powtarzaj to, by sprawiać mu przyjemność. 4 miesiąc i 4 tydzień - 19. tydzień życia niemowlaka Jak rozwija się dziecko w 19. tygodniu życia W 4 miesiącu życia najczęściej zanika już kolka, a układ pokarmowy zaczyna lepiej funkcjonować. Pod koniec 4 miesiąca waga Twojego dziecka jest dwa razy większa niż po urodzeniu. Nie przejmuj się jeśli Twoje starsze dziecko ma katar lub jest lekko przeziębione - nie musisz izolować go od niemowlęcia. Starsze rodzeństwo bez problemu może brać niemowlaka na ręce, jednak musisz zwrócić uwagę, aby w pobliżu maluszka nikt nie kaszlał i kichał. Układ odpornościowy niemowlęcia w zetknięciu z drobnoustrojami rozwija się, tym samym dziecko nabiera odporności. Nie izoluj maluszka w sterylnych warunkach, bo możesz narazić go w późniejszym czasie na alergie. Twoje dziecko bardzo lubi, gdy się nim zajmujesz. Dobrym sposobem jest organizowanie zabawy na podłodze, kładąc niemowlę na brzuszku. Warto zaopatrzyć się w dziecięce maty piankowe i miękkie klocki. Dzięki nim Twój maluch zacznie przyzwyczajać się do innej pozycji niż leżenie na plecach. Wspomoże to jego kondycję i pozwoli mu lepiej się rozwijać. Jeśli chcesz zaciekawić swojego maluszka zrób mu wycieczkę po mieszkaniu - wspólnie zwiedzajcie różne kąty i przeglądajcie się w lustrze. To będzie niezapomniana przygoda. Niepokojące sygnały, które powinny skłonić Cię do wizyty u pediatry możesz zaobserwować sama. Jeśli dziecko samo nie zmienia pozycji ciała, nie wchodzi w interakcje z otoczeniem, nie reaguje na dźwięki i nie potrafi utrzymać główki w górze przez minutę - powinnaś skonsultować się z lekarzem. Wykonałaś maleństwu obowiązkowe szczepienia i ich kolejne dawki? Jeśli nie, zrób to jak najszybciej. Obowiązkowo zaszczep je przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. Warto też pomyśleć o dodatkowych szczepieniach, przeciwko rotawirusom i pneumokokom. Kiedy zaobserwujesz, że Twoje dziecko coraz bardziej się ślini, najprawdopodobniej rozpoczyna się już ząbkowanie - maluch wkłada palce do buzi by załagodzić swędzenie, a ślina wypłukuje wszystkie drobnoustroje, które dostają się do jamy ustnej.